خواص شاتره -کد126

شاتره یا شاه تره

شاه تره که در زبان عام به آن شاتره می‌گویند، گیاهی از خانواده خشخاش (Papaveraceae) با رشد یک‌ساله است که به‌شکل درختچه‌ای کم‌پشت و با برگ‌های خاکستری و نوک‌تیز رشد می‌کند

. از قسمت‌هایی از گیاه شاتره که در بالای سطح زمین رشد می‌کنند برای تهیه دارو استفاده می‌شود. خرافه‌پرستان در دوران باستان، شاتره را دارای قدرت جادویی می‌دانستند؛ به این صورت که این گیاه را در آتش می‌سوزاندند تا دود گیاه، از آن‌ها در مقابل جادو محافظت کرده و ارواح شیطانی را از بدن خارج کند. همچنین طبق افسانه دیگری، گیاه شاتره از بخار یک دود که از زمین بلند می‌شود، به‌وجود می‌آید! ما در این مقاله به بررسی، خواص، عوارض و نحوه مصرف این گیاه افسانه‌ای می‌پردازیم.

درمجموعه روشن گوهر بهترین عرقیات وشربتهای گیاهی بابهترین کیفیت تولید می شود.

خواص شاتره -کد126

نام‌های دیگر شاتره

نام علمی گیاه شاتره در زبان لاتین Fumaria Officinalis است و در زبان یونانی نیز به آن Kapnos می‌گویند. گیاه شاتره از فاصله دور ممکن است شبیه دود به‌نظر برسد، به همین دلیل از اوایل قرن سیزدهم به آن نام Earth Smoke (دود زمین) را نسبت داده‌اند. نام‌های مختلف دیگری که به شاتره نسبت داده شده است عبارتند از: Common fumitory، Vapor، Wax Dolls، Beggary،Hedge Fumitory ،Fumus .

محیط رشد شاتره

گیاه شاتره در مناطق مدیترانه‌ای، آفریقای شمالی، اروپا و سیبری زاده و سپس وارد آمریکای جنوبی و آمریکای شمالی شده و در نهایت در چین، کانادا ، آفریقای جنوبی، ایالات متحده و استرالیا نیز بومی شده است. در ایران نیز شاتره اغلب در دامنه‌های زاگرس مخصوصاً در دشت‌های اقلید فارس، بیجار کردستان و کوه‌سرخ خراسان رضوی یافت می‌شود. جالب است بدانید که شاتره در بسیاری از کشورها مانند فرانسه، ایتالیا، آلمان و… به‌عنوان علف هرز در نظر گرفته می‌شود

خواص شاتره -کد126

طبیعت و ساختار گیاه شاتره

ارتفاع گیاه شاه تره ۱۰ الی ۵۰ سانتیمتر و دارای ساقه‌های نازک، توخالی، بدون کرک، ایستاده و زاویه‌دار بوده که حاوی برگ‌هایی به طول ۵ الی ۸ میلیمتر به رنگ سبز الی خاکستری است. برگ‌های گیاه شاتره به برگچه‌های دندانه‌ای به‌شکل مثلث تقسیم می‌شوند. در انتهای شاخه‌ها نیز گل‌هایی به‌صورت لوله‌ای با رنگ مایل به ارغوانی الی صورتی با نوک‌های زرشکی ظاهر می‌شوند. این گل‌ها دارای نژادهای متراکم، قائم و سرشاخه‌ای هستند و معمولاً در فصل بهار و تابستان شکوفا می‌شوند. قطر گل‌ها ۷ الی ۹ میلیمتر است.

گل‌های گیاه شاتره درنهایت به‌عنوان بذر برهنه (مانند تخم توت‌فرنگی) به میوه‌ای تبدیل می‌شوند که دارای دانه‌های منفرد است. این میوه‌ها کروی و به رنگ سبز هستند، در قسمت بالای آن‌ها یک فرورفتگی وجود دارد و طول میوه‌ها در حدود ۲ الی ۲.۵ میلیمتر است. میوه‌های گیاه شاتره از ترکیبات زیادی مانند آلکالوئیدها، تانن‌ها، نمک‌های پتاسیم و اسید فوماریک تشکیل شده‌اند که برای سلامت انسان مفید هستند.

مزایا و خواص شاتره

مزایای شاتره را می‌توان به شکل زیر دسته‌بندی کرد

• این گیاه برای التهاب ملتحمه (نوعی بیماری چشمی) و مشکلات پوستی مانند جوش و آکنه، راش، خارش ناشی از بیماری کبدی و اگزمای مزمن مفید است.
• شاتره برای بهبود بیماری‌های مربوط به کیسه صفرا، مجاری صفراوی (مانند قلنج صفراوی)، کبد و دستگاه گوارش و همچنین پاکسازی کلیه‌ها مؤثر است و عملکرد هر یک از این ارگان‌ها را نیز تقویت می‌کند.
• از گیاه شاتره برای درمان سیستیت، یبوست، روماتیسم، عفونت، زردی، میگرن، اسکوربوت (بیماری ناشی از کمبود ویتامین ث)، آرتروز و تصلب شرایین در طب عامیانه استفاده می‌شود.
• شاتره دارای خاصیت پاکسازی و تصفیه‌کنندگی خون است.
• از آنجا که شاتره ادرار آور است، برای تحریک تعریق استفاده می‌شود.
• دمنوش شاتره، ماهیچه‌های صاف روده را تحریک می‌کند و انگل‌های روده را از بین می‌برد.
• باعث تقویت مچ دست می‌شود.
• از آنجا که شاتره دارای اثر ضد اسپاسم است، به عادی‌سازی جریان صفرا کمک می‌کند.
• برخی مطالعات نشان داده‌اند که شاتره ملین بوده و باعث کاهش فشارخون می‌شود.
• از شاتره به‌عنوان یک ماده مقوی در افزایش اشتها استفاده می‌شود.
• با افزودن گیاه شاتره خشک شده به آب حمام می‌توان بیماری بواسیر را بهبود داد.
• ترکیبی از برگ‌های گیاه شاتره و گردو برای درمان بریدگی، زخم و خراش مفید هستند.

عوارض و موارد منع مصرف شاتره

مواردی که باید در آن درباره مصرف شاتره احتیاط کنید عبارتند از:

• مصرف شاتره در کودکان، بانوان باردار و شیرده منع شده است.
• بیماران صرع و مستعد به صرع نباید از آن استفاده کنند.
• شاتره اثر داروهای آلوپاتیک مورد استفاده برای فشار خون بالا را افزایش می‌دهد؛ بنابراین از مصرف هم‌زمان این داروها با شاتره خودداری کنید.
• مصرف شاتره در مقادیر زیاد دارای اثر سمی است و می‌تواند باعث اسهال شدید، گرفتگی عضلات و تنگی نفس شود. بنابراین برای مصرف آن با پزشک‌های گیاهی مشورت کنید.

نحوه مصرف شاتره

تمام بخش‌های گیاه شاتره، به‌جز ریشه آن می‌توانند به‌عنوان داروی گیاهی استفاده شوند. این بخش‌ها در آغاز دوره گل‌دهی گیاه جمع‌آوری شده و خشک می شود تا در نهایت به‌عنوان عصاره، عرق شاتره، دمنوش، قرص گیاهی یا مکمل و لوسیون چشم استفاده شوند. گیاه شاتره طعمی تلخ و نمکی دارد و عصاره آن بوی شاخص شدیدی دارد.

اگر به دنبال یک گیاه دارویی برای تقویت عملکرد کبد، کاهش التهاب و بهبود کیفیت پوست هستید، شاتره (Common fumitory) گزینه‌ای عالی است. از مهم‌ترین خواص عرق شاتره می‌توان به مواردی مانند سم‌زدایی بدن، کاهش کلسترول، تقویت اسپرم در مردان و کاهش دردهای قاعدگی در زنان اشاره کرد. ترکیب این گیاه با گیاهان دیگر مانند بابونه و کاسنی، اثر آن را افزایش می‌دهد و می‌تواند به بهبود مشکلات مختلف بدن کمک کند.

خواص عرق شاتره برای پوست

عرق شاه‌تره بیش از هر چیز برای درمان التهابات پوستی مشهور است. این گیاه به شکل‌های زیر به حفظ سلامت پوست کمک می‌کند:

• سم‌زدایی کبد و خون: شاه‌تره با پاکسازی کبد و تصفیه خون، میزان سموم بدن را کاهش می‌دهد. این ویژگی در کاهش جوش‌ها و لک‌های ناشی از مشکلات کبدی موثر است.
• کاهش التهاب و قرمزی پوست: این گیاه خاصیت ضدالتهابی و ضدباکتریایی دارد، به همین دلیل برای درمان التهاب، قرمزی پوست، جوش و آکنه مفید است.
• متعادل‌سازی چربی پوست: این گیاه ترشح سبوم (چربی پوست) را تنظیم می‌کند و به همین دلیل برای افرادی که پوست چرب و مستعد آکنه دارند، می‌تواند مفید باشد.
• جلوگیری از پیری زودرس پوست: شاه‌تره به دلیل ترکیبات ضد‌اکسیدانی خود از بروز چین و چروک‌های پوست پیشگیری می‌کند.
• بهبود بیماری‌های پوستی: شاتره به دلیل خاصیت ضدقارچی و ضدالتهابی که دارد در درمان اگزما، پسوریازیس و خارش‌های پوستی موثر است.

جهت بهره‌مندی از خواص عرق شاتره می‌توانید آن را به صورت موضعی (ماسک صورت) مصرف کنید. همچنین می‌توانید از دمنوش این گیاه نیز استفاده کنید. توجه داشته باشید شاه‌تره فشار خون را کاهش می‌دهد، بنابراین اگر فشار خون پایینی دارید باید با احتیاط آن را مصرف کنید. علاوه‌بر این، مصرف آن به زنان باردار و شیر‌ده توصیه نمی‌شود.

خواص عرق شاتره برای کبد چرب

گیاه شاه‌تره به دلایل زیر می‌تواند برای کبد چرب مفید باشد:

• سم‌زدایی و پاکسازی کبد: این گیاه به خارج کردن سموم از کبد کمک می‌کند و مانع از تجمع چربی در سلول‌های کبدی می‌شود.
• افزایش ترشح صفرا: ترشح کم صفرا یکی از علل ایجاد کبد چرب است. شاه‌تره تولید صفرا را تحریک می‌کند و در عین حال باعث دفع صفرا نیز می‌شود. به این ترتیب از تجمع چربی در کبد جلوگیری می‌کند.
• کاهش التهاب کبد: شاه‌تره به دلیل ترکیبات ضدالتهابی که دارد به کاهش التهاب و آسیب سلول‌های کبدی کمک می‌کند.
• متعادل‌سازی آنزیم‌های کبدی: با مصرف شاه‌تره می‌توانید سطح آنزیم‌های کبدی (ALT، AST و GGT) را متعادل کنید و عملکرد کبد را افزایش دهید.
• کاهش استرس اکسیداتیو و چربی کبد: آنتی‌اکسیدان‌های موجود در این گیاه از آسیب رادیکال‌های آزاد به سلول‌های کبدی جلوگیری می‌کنند و چربی‌های مضر را کاهش می‌دهند.
• اگر با مشکلات کبدی زیر مواجه هستید، مصرف عرق شاه‌تره می‌تواند برای شما مناسب باشد:
  • کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)
  • التهاب کبد (هپاتیت خفیف)
  • مشکلات صفراوی مانند سنگ کیسه صفرا و اختلالات صفراوی
  • زردی (یرقان)

  • خواص عرق شاتره برای مو

    از شاه‌تره می‌توانید برای تقویت مو، کنترل چربی پوست سر و کاهش ریزش مو استفاده کنید. این گیاه به دلایل زیر می‌تواند برای مو مفید باشد:

    • پاکسازی و سم‌زدایی بدن: مشکلات کبدی یکی از عوامل ریزش مو، چربی زیاد پوست سر و ایجاد شوره هستند. شاه‌تره با پاکسازی کبد و خون به رشد موهای سالم کمک می‌کند.
    • تنظیم چربی پوست سر: شاه‌تره دارای ترکیباتی است که ترشح چربی اضافی پوست سر را کاهش می‌دهد و از ایجاد شوره چرب جلوگیری می‌کند.
    • افزایش رشد مو و تقویت فولیکول‌ها: این گیاه با افزایش گردش خون در پوست سر باعث تغذیه بهتر فولیکول‌های مو می‌شود و رشد مو‌ها را تحریک می‌کند.
    • کاهش ریزش مو و تقویت ریشه مو: شاه‌تره دارای ترکیباتی است که به کاهش ریزش مو ناشی از مشکلات هورمونی و التهابی کمک می‌کند.
    • ضدالتهاب و ضدقارچ: التهاب و عفونت‌های قارچی پوست سر یکی از دلایل ریزش مو و خارش سر هستند. شاه‌تره خاصیت ضدباکتریایی و ضدقارچی دارد و در درمان این مشکلات موثر است.
    • تقویت موهای نازک و شکننده: شاه‌تره با تقویت کراتین مو باعث ضخیم‌تر شدن تارهای مو می‌شود و از شکنندگی و موخوره جلوگیری می‌کند.

    • خواص عرق شاتره برای زنان

      عرق یا دمنوش شاه‌تره به‌طور خاص می‌تواند مشکلات مربوط به سیکل قاعدگی در زنان را بهبود دهد. از مهم‌ترین خواص عرق شاتره برای پریودی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

      • تنظیم چرخه قاعدگی: شاه‌تره با تاثیر بر کبد و هورمون‌های زنانه می‌تواند پریودهای نامنظم را تنظیم کند.
      • کاهش دردهای قاعدگی: این گیاه با خاصیت ضدالتهابی و آرام‌بخشی خود، عضلات رحم را آرام می‌کند و گرفتگی‌های قاعدگی را کاهش می‌دهد.
      • کاهش استرس و علائم PMS (سندرم پیش از قاعدگی): شاه‌تره به دلیل اثر آرام‌بخشی بر سیستم عصبی می‌تواند مشکلات روحی مانند اضطراب و بی‌حوصلگی قبل از پریود را کاهش دهد.
      • کاهش خونریزی‌های شدید: شاتره می‌تواند به متعادل کردن شدت خونریزی قاعدگی کمک کند، به‌ویژه در زنانی که خونریزی‌های سنگین دارند.

      • خواص عرق شاتره در شیردهی

        مصرف شاه‌تره در دوران شیردهی توصیه نمی‌شود. ترکیبات آلکالوئیدی موجود در شاه‌تره ممکن است وارد شیر مادر شده و موجب ناراحتی گوارشی یا کاهش اشتها در نوزاد شود. همچنین خاصیت سم‌زدایی شاه‌تره ممکن است موجب خروج سموم از طریق شیر مادر شود که برای نوزاد مضر است.

        چرا برخی زنان از شاه‌تره در شیردهی استفاده می‌کنند؟

        در طب سنتی گفته می‌شود که شاه‌تره به شکل‌های زیر می‌تواند برای مادر مفید باشد:

        • به پاکسازی کبد و خون پس از زایمان کمک می‌کند.
        • در بهبود مشکلات پوستی مادر مانند آکنه هورمونی و لک‌های بارداری موثر است.
        • تعریق پس از زایمان را کاهش می‌دهد.

        با این حال به دلیل خطرات احتمالی برای نوزاد بهتر است تحت نظر پزشک این گیاه را مصرف کنید.

        خواص عرق شاتره در بارداری

        مصرف شاه‌تره در دوران بارداری نیز توصیه نمی‌شود. ترکیبات آلکالوئیدی این گیاه می‌توانند ریسک بروز مشکلات زیر را افزایش دهند:

        • تحریک رحم و افزایش خطر سقط جنین
        • تاثیر روی سیستم عصبی جنین
        • کاهش فشار خون
        • سرگیجه و احساس ضعف